SINH VIÊN NĂM NHẤT NÊN HỌC GÌ? ÁP DỤNG MA TRẬN TIỆN ÍCH THỜI GIAN ĐỂ XÂY DỰNG LỘ TRÌNH PHÁT TRIỂN BẢN THÂN

Đã đăng trên bởi hrcclbnguon

Nếu bạn là một sinh viên năm nhất, có lẽ bạn đã không ít lần nhận được những lời khuyên quen thuộc như “tham gia thật nhiều câu lạc bộ”, “đầu tư cho chứng chỉ ngoại ngữ”, “xây dựng mạng lưới quan hệ từ năm nhất” hay gần đây hơn là “phải biết sử dụng AI nếu không muốn bị bỏ lại phía sau”. Điều thú vị là hầu hết những lời khuyên này đều đúng, nhưng vấn đề lại nằm ở chỗ thời gian của chúng ta không vô hạn.

Khác với thế hệ sinh viên cách đây mười hay hai mươi năm, sinh viên ngày nay không thiếu cơ hội phát triển bản thân. Chỉ cần vài phút tìm kiếm trên Internet, bạn có thể tiếp cận hàng trăm khóa học về tỉ thứ trên đời, từ lập trình, phân tích dữ liệu, thiết kế, marketing, ngoại ngữ tới kỹ năng mềm. Bên cạnh những khóa học đó là vô số cuộc thi học thuật, chương trình thực tập, dự án cộng đồng, câu lạc bộ sinh viên và công việc bán thời gian. Trong một thế giới mà gần như mọi thứ đều đáng để học, thách thức lớn nhất không còn là tìm kiếm cơ hội mà là lựa chọn đúng cơ hội để đầu tư thời gian.

Chính vì vậy, câu hỏi quan trọng nhất đối với một sinh viên, nhất là một sinh viên năm nhất, không phải là “Tôi nên học gì?” mà là “Điều gì thực sự đáng để tôi dành thời gian học nhất ở thời điểm hiện tại?”. Nếu bạn cũng đang bối rối giữa hàng chục lựa chọn hấp dẫn trước mắt, hãy cùng HRC khám phá cách Time-Utility Matrix kết hợp với SMART và Eisenhower Matrix có thể giúp bạn trả lời câu hỏi đó một cách rõ ràng và có hệ thống hơn. 

VẠCH XUẤT PHÁT LÀ MỤC TIÊU, KHÔNG PHẢI KỸ NĂNG

Một trong những sai lầm phổ biến nhất khi phát triển bản thân là nhìn vào những gì người khác đang làm rồi cố gắng học theo. Khi thấy bạn bè học IELTS, chúng ta cũng đăng ký một khóa IELTS. Khi thấy AI trở thành xu hướng, chúng ta vội vàng tìm kiếm các khóa học liên quan đến AI. Khi nghe nói phân tích dữ liệu đang được săn đón, chúng ta lại thêm một mục mới vào danh sách kỹ năng cần học. Tuy nhiên, giá trị của một kỹ năng không phải là một hằng số. Cùng một kỹ năng nhưng nó có thể rất hữu ích với người này và gần như vô nghĩa đối với người khác, tùy thuộc vào mục tiêu mà họ đang theo đuổi. Một sinh viên ngành Kinh doanh muốn thực tập tại doanh nghiệp nước ngoài có thể xem tiếng Anh là ưu tiên hàng đầu, nhưng trong khi đó, đối với một sinh viên Công nghệ Thông tin đang tập trung xây dựng sản phẩm cá nhân, việc học thêm một ngôn ngữ lập trình hoặc phát triển portfolio có thể mang lại giá trị lớn hơn nhiều trong ngắn hạn.

Đó là lý do trước khi quyết định học bất kỳ kỹ năng nào, bạn cần xác định rõ mục tiêu của mình. Một trong những phương pháp phổ biến nhất để thực hiện điều này là nguyên tắc SMART: Specific (cụ thể), Measurable (đo lường được), Achievable (khả thi), Relevant (liên quan đến định hướng dài hạn) và Time-bound (có thời hạn rõ ràng).

Tiêu chí Câu hỏi cần trả lời Ví dụ
Specific (Cụ thể) Tôi muốn đạt được điều gì? Đạt chuẩn đầu ra tiếng Anh của trường.
Measurable (Đo lường được) Tôi sẽ biết mình thành công bằng cách nào? Đạt chứng chỉ tiếng Anh đáp ứng yêu cầu tốt nghiệp hoặc hoàn thành 100% công việc trước hạn.
Achievable (Khả thi) Mục tiêu này có phù hợp với nguồn lực và năng lực hiện tại không? Dành 1–2 giờ mỗi ngày để học tiếng Anh hoặc sử dụng Google Calendar cho toàn bộ công việc trong học kỳ.
Relevant (Liên quan) Mục tiêu này hỗ trợ định hướng học tập và nghề nghiệp như thế nào? Đủ điều kiện ứng tuyển thực tập tại các công ty đa quốc gia hoặc nâng cao hiệu quả học tập, hoạt động ngoại khóa và công việc làm thêm.
Time-bound (Có thời hạn) Khi nào tôi phải hoàn thành mục tiêu này? Hoàn thành trước cuối năm hai hoặc trong học kỳ hiện tại.

Khi mục tiêu đã rõ ràng, việc đánh giá một kỹ năng có thực sự đáng để đầu tư hay không cũng trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.

TIME-UTILITY MATRIX (MA TRẬN TIỆN ÍCH THỜI GIAN): CÔNG CỤ HỮU ÍCH GIÚP BẠN CHỌN ĐÚNG KỸ NĂNG

Năm 2017, Marc Zao-Sanders đã giới thiệu trên Harvard Business Review một mô hình mang tên Time-Utility Matrix (Ma trận tiện ích thời gian) nhằm giúp người học ưu tiên những kỹ năng đáng đầu tư nhất trong bối cảnh thời gian luôn là nguồn lực hữu hạn. Khác với nhiều phương pháp quản lý thời gian quen thuộc, Time-Utility Matrix không tập trung vào việc bạn nên làm gì hôm nay mà tập trung vào một câu hỏi mang tính chiến lược hơn: bạn nên học điều gì trong những tháng hoặc những năm sắp tới. Mô hình này đánh giá mỗi kỹ năng dựa trên hai tiêu chí. Thứ nhất là mức độ hữu dụng (utility), tức khả năng hỗ trợ bạn đạt được mục tiêu đã đề ra, và thứ hai là thời gian cần thiết để đạt được mức độ thành thạo đủ để ứng dụng trong thực tế (time to learn). Khi kết hợp hai tiêu chí này, chúng ta có bốn nhóm ưu tiên khác nhau.

    • Nhóm thứ nhất bao gồm những kỹ năng có độ hữu dụng cao nhưng tương đối dễ tiếp cận. Đây là những kỹ năng mang lại tỷ lệ lợi nhuận trên thời gian đầu tư cao nhất và thường là nơi sinh viên nên bắt đầu. Ví dụ có thể kể đến việc sử dụng Google Calendar để quản lý công việc, khai thác AI phục vụ học tập, trình bày văn bản chuyên nghiệp, sử dụng Excel cơ bản hay kỹ năng tìm kiếm và đánh giá thông tin trên Internet. Chỉ cần dành vài ngày hoặc vài tuần để học, bạn đã có thể áp dụng những kỹ năng này vào học tập, công việc và cuộc sống hằng ngày.
    • Nhóm thứ hai bao gồm những kỹ năng vừa hữu ích vừa đòi hỏi thời gian đầu tư đáng kể. Đây thường là những kỹ năng tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn nhất trong dài hạn như ngoại ngữ, phân tích dữ liệu, lập trình, thiết kế, thuyết trình trước đám đông, lãnh đạo hay đàm phán. Chúng không thể được thành thạo sau một vài buổi học, nhưng lại có khả năng mang đến giá trị trong nhiều năm. Thay vì học một cách ngẫu hứng, những kỹ năng này cần được đưa vào kế hoạch phát triển dài hạn với các mốc tiến độ cụ thể.
    • Nhóm thứ ba bao gồm những kỹ năng tương đối dễ học nhưng chưa thực sự tạo ra nhiều giá trị đối với mục tiêu hiện tại. Những nội dung này có thể được tiếp cận trong thời gian rảnh thông qua podcast, video ngắn hoặc các bài viết chuyên môn mà không cần đầu tư quá nhiều nguồn lực.
    • Cuối cùng là nhóm kỹ năng vừa tốn nhiều thời gian vừa chưa mang lại giá trị rõ ràng đối với mục tiêu của bạn. Đây là nhóm dễ khiến chúng ta rơi vào cái bẫy mang tên “năng suất giả tạo”, tức cảm giác mình đang rất bận rộn và chăm chỉ nhưng thực chất lại không tiến gần hơn tới điều mình muốn đạt được.

KHÔNG CHỈ ÁP DỤNG CHO VIỆC HỌC

Điểm thú vị của Time-Utility Matrix nằm ở chỗ nó không chỉ giúp lựa chọn kỹ năng mà còn có thể được áp dụng cho nhiều quyết định khác trong cuộc sống sinh viên. Ví dụ, khi lựa chọn công việc làm thêm, rất nhiều người chỉ nhìn vào mức lương theo giờ mà bỏ qua những giá trị khác mà công việc đó có thể mang lại. Một vị trí cộng tác viên Marketing có thể trả lương thấp hơn công việc phục vụ tại quán cà phê, nhưng đổi lại, nó cho phép bạn xây dựng kinh nghiệm chuyên môn, phát triển portfolio và hiểu rõ hơn về lĩnh vực mình muốn theo đuổi trong tương lai. Nếu xét dưới góc độ phát triển dài hạn, khoản lợi nhuận từ kỹ năng và kinh nghiệm đôi khi còn lớn hơn nhiều so với khoản thu nhập trước mắt.

Tương tự, việc tham gia câu lạc bộ hay các hoạt động ngoại khóa cũng nên được nhìn nhận dưới góc độ đầu tư thời gian. Thay vì tham gia thật nhiều tổ chức cùng lúc, sinh viên có thể tự hỏi hoạt động nào giúp mình phát triển những năng lực cần thiết nhất cho mục tiêu hiện tại. Một câu lạc bộ học thuật có thể phù hợp với người muốn đào sâu kiến thức chuyên môn, trong khi các dự án cộng đồng hoặc sự kiện sinh viên lại là môi trường tốt để rèn luyện kỹ năng tổ chức, giao tiếp và làm việc nhóm.

Ngay cả việc xây dựng thương hiệu cá nhân cũng có thể được đánh giá bằng cách tiếp cận tương tự. Một hồ sơ LinkedIn được chăm chút, một portfolio trực tuyến hay một dự án cá nhân được thực hiện nghiêm túc có thể tạo ra giá trị lâu dài lớn hơn nhiều so với việc theo đuổi những hoạt động chỉ mang tính phong trào.

 

VÌ SAO TIME-UTILITY MATRIX VẪN CHƯA ĐỦ?

Mặc dù hữu ích trong việc xác định nên đầu tư vào điều gì, Time-Utility Matrix lại không giúp chúng ta giải quyết một vấn đề khác: nên làm việc gì trước. Bạn có thể biết rằng học tiếng Anh, xây dựng portfolio và phát triển kỹ năng chuyên môn đều là những ưu tiên quan trọng, nhưng khi đối mặt với deadline bài tập, cuộc họp câu lạc bộ hay công việc làm thêm, việc sắp xếp thứ tự thực hiện lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Đây chính là lúc Eisenhower Matrix trở nên hữu ích.

Nếu Time-Utility Matrix giúp bạn chọn đúng hướng đi thì Eisenhower Matrix giúp bạn quản lý hành trình hằng ngày. Bằng cách phân loại công việc dựa trên hai tiêu chí là mức độ quan trọng và mức độ khẩn cấp, Eisenhower Matrix giúp người dùng xác định đâu là những việc cần làm ngay, đâu là những việc cần lên kế hoạch thực hiện và đâu là những việc nên hạn chế dành thời gian. Khi kết hợp hai tiêu chí này, chúng ta có bốn nhóm ưu tiên khác nhau.

Nhóm 1 là nhóm quan trọng và khẩn cấp, cần làm ngay: Đây là những công việc cần được ưu tiên xử lý ngay lập tức vì vừa có ảnh hưởng lớn vừa có thời hạn gần kề. Nếu quá nhiều công việc rơi vào nhóm này, đó thường là dấu hiệu cho thấy bạn đang phản ứng với công việc thay vì chủ động quản lý chúng.

Ví dụ:

    • Deadline bài tập ngày mai
    • Chuẩn bị thuyết trình cho buổi học sáng hôm sau
    • Xử lý sự cố trong dự án nhóm
    • Hoàn thành báo cáo thực tập đến hạn

Nhóm 2 là nhóm quan trọng nhưng không khẩn cấp, nên lên kế hoạch: Đây là khu vực được xem là quan trọng nhất trong Eisenhower Matrix vì chứa những hoạt động tạo ra giá trị lâu dài nhưng thường không có áp lực thời gian ngay lập tức. Nhiều sinh viên biết những việc này quan trọng nhưng vẫn trì hoãn vì không có deadline rõ ràng. Tuy nhiên, chính những hoạt động ở ô này mới là yếu tố tạo nên sự khác biệt sau vài tháng hoặc vài năm.

Ví dụ:

    • Học tiếng Anh
    • Học kỹ năng chuyên môn
    • Xây dựng portfolio
    • Đọc sách chuyên ngành
    • Tập thể dục
    • Mở rộng mạng lưới quan hệ
    • Chuẩn bị cho kỳ thực tập

Nhóm 3 là nhóm khẩn cấp nhưng không quan trọng, gồm các hoạt động cần hạn chế hoặc nên được ủy quyền: Đây là những việc đòi hỏi phản hồi nhanh nhưng không thực sự đóng góp nhiều cho mục tiêu của bạn. Mục tiêu ở nhóm này là giảm thiểu thời gian dành cho chúng hoặc tìm cách phân chia công việc hợp lý hơn.

Ví dụ:

    • Một số email hoặc tin nhắn không cần trả lời ngay
    • Các cuộc họp không liên quan trực tiếp
    • Những yêu cầu hỗ trợ có thể nhờ người khác xử lý
    • Công việc phát sinh không thuộc trách nhiệm chính

Nhóm 4 là nhóm không quan trọng và không khẩn cấp, nên được loại bỏ: Đây là nhóm hoạt động mang lại ít giá trị nhất nhưng lại dễ chiếm rất nhiều thời gian. Bạn không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn các hoạt động giải trí nhưng cần kiểm soát để chúng không lấn át những ưu tiên quan trọng hơn.

Ví dụ:

    • Lướt mạng xã hội vô thức
    • Xem video ngắn liên tục trong nhiều giờ
    • Tranh luận trên Internet về những vấn đề không liên quan
    • Theo dõi quá nhiều nội dung giải trí mà không có chủ đích

Nói ngắn gọn nhất, Time-Utility Matrix giúp bạn lựa chọn đúng khoản đầu tư, còn Eisenhower Matrix giúp bạn đảm bảo rằng mình thực sự dành thời gian cho khoản đầu tư đó.

MỘT HỆ THỐNG HOÀN CHỈNH ĐỂ PHÁT TRIỂN BẢN THÂN

Khi kết hợp SMART, Time-Utility Matrix và Eisenhower Matrix, chúng ta có một quy trình tương đối hoàn chỉnh để quản lý việc học tập và phát triển bản thân. Đầu tiên, hãy xác định rõ mục tiêu thông qua nguyên tắc SMART. Tiếp theo, sử dụng Time-Utility Matrix để lựa chọn những kỹ năng, hoạt động hoặc cơ hội đáng đầu tư nhất nhằm đạt được mục tiêu đó. Cuối cùng, áp dụng Eisenhower Matrix để sắp xếp công việc hằng ngày và đảm bảo những ưu tiên dài hạn không bị lấn át bởi các nhiệm vụ ngắn hạn. Quy trình này không chỉ giúp sinh viên học hiệu quả hơn mà còn giúp đưa ra những quyết định sáng suốt hơn liên quan đến công việc làm thêm, hoạt động ngoại khóa, định hướng nghề nghiệp và phát triển cá nhân.

LỜI KẾT

Trong một thế giới mà công nghệ thay đổi liên tục và những kỹ năng được săn đón hôm nay có thể trở nên phổ biến chỉ sau vài năm, lợi thế cạnh tranh lớn nhất không nằm ở việc học được nhiều thứ hơn người khác. Điều thực sự quan trọng là khả năng lựa chọn đúng điều cần học, đúng thời điểm và dành đủ thời gian để theo đuổi nó.

Đại học không phải là cuộc đua xem ai sở hữu nhiều chứng chỉ nhất hay tham gia nhiều hoạt động nhất. Đó là khoảng thời gian để mỗi người học cách đầu tư nguồn lực quý giá nhất của mình – thời gian – vào những điều mang lại giá trị lâu dài. Và đôi khi, quyết định quan trọng nhất không phải là học thêm điều gì, mà là biết điều gì chưa cần học ở thời điểm hiện tại.

Minh Khuê - Content Specialist/ Advisory Department @HRC-FTU

Bài viết cùng chủ đề: