Đăng nhập 
Đăng ký 
Mùa hè đến cũng là lúc nhiều sinh viên bắt đầu tìm kiếm cơ hội thực tập – bước đệm đầu tiên trên hành trình sự nghiệp của bản thân. Thế nhưng, internship (hay thực tập) không chỉ là những trải nghiệm “màu hồng” như kỳ vọng, mà còn đi kèm không ít bỡ ngỡ và áp lực, đặc biệt với những ai lần đầu thử sức.
Vậy làm thế nào để làm chủ và xây dựng một lộ trình thực tập thực tế, hiệu quả? Hãy cùng HRC tìm ra câu trả lời qua bài viết sau đây – nơi những kiến thức chuyên môn sẽ được đan xen cùng muôn vàn lời khuyên & bài học “xương máu” từ các tiền bối đi trước tại PwC, Shopee, BAEMIN,.. nhé!
Đâu là thời điểm vàng mà sinh viên nên đi thực tập?
Ngày nay, quan điểm rập khuôn rằng thực tập là “chuyện của năm cuối” vẫn còn tồn tại trong tiềm thức của nhiều bạn sinh viên. Thế nhưng, thực tế cho thấy thời điểm lý tưởng nhất để bắt đầu không phụ thuộc vào việc bạn đang là sinh viên năm mấy, mà phụ thuộc vào “độ chín” của mục tiêu và sự chuẩn bị của bạn.
1. Xuất phát sớm hay đúng thời điểm mới là người thắng cuộc?
Nếu thời điểm vàng bắt đầu thực tập không phụ thuộc vào “số năm”, vậy liệu sinh viên năm nhất và năm hai có nên đi thực tập?
Câu trả lời ở đây là: Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng nên.
Với sinh viên năm nhất
- Thực tập mang lại cơ hội va chạm sớm với môi trường làm việc thực tế, giúp bạn hiểu cách các doanh nghiệp vận hành để từ đó dần xác định mức độ phù hợp của bản thân với lĩnh vực mình đang tìm hiểu. Bên cạnh đó, thực tập cũng là cách giúp sinh viên “làm đầy” CV từ sớm.
- Tuy nhiên, vì chưa có nhiều kỹ năng và kiến thức nền, bạn dễ được giao những công việc mang tính chất hỗ trợ, ít chuyên môn, hoặc cảm thấy choáng ngợp khi chưa quen với nhịp độ công việc thực tế. Quan trọng hơn, việc đi thực tập quá sớm đôi khi khiến bạn bỏ lỡ thời gian để xây dựng nền tảng quan trọng như kỹ năng mềm, GPA hay ngoại ngữ.
Vì vậy, thực tập năm nhất không sai, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa khi bạn sẵn sàng học hỏi từ những việc nhỏ nhất và không kỳ vọng quá nhiều.
Với sinh viên năm hai
- Với một năm đã bước qua giai đoạn làm quen và bắt đầu tích lũy được nền tảng chuyên môn cơ bản, thực tập dần trở nên “đáng cân nhắc” hơn. Khi đã có một số kỹ năng cơ bản và định hướng rõ ràng hơn về ngành nghề, bạn có thể tận dụng kỳ thực tập để đào sâu trải nghiệm, hiểu rõ hơn về một vị trí cụ thể/lĩnh vực đam mê và làm “bàn đạp” cho các cơ hội lớn hơn ở những năm sau.
- Tuy nhiên, điều cần lưu ý ở đây là sự cân bằng giữa “readiness” (sự sẵn sàng) và “expectation” (sự mong đợi, kỳ vọng). Bạn cần có đủ khả năng làm việc độc lập ở mức cơ bản, biết tiếp thu những góp ý và học hỏi từ đó. Đồng thời, cũng cần điều chỉnh kỳ vọng: thực tập không phải là nơi bạn được training bài bản như một nhân viên chính thức, mà là nơi bạn được giao việc thật và trưởng thành thông qua quá trình làm việc đó.
Nhìn chung, mỗi vị trí, mỗi ngành nghề đều có đặc điểm, lộ trình & yêu cầu rất khác nhau. Nếu bạn theo đuổi các khối ngành có số lượng vị trí entry-level rộng mở và cần sự tích lũy kinh nghiệm thực tế sớm như Marketing, Design hay Logistics, việc bắt đầu từ cuối năm 2 hoặc đầu năm 3 là một lợi thế cực lớn. Ngược lại, với những ngành đặc thù cần nền tảng học thuật dày dạn như Công nghệ thông tin (IT), Kế – Kiểm hay Luật, việc dành ra phần lớn thời gian đại học (~ 3 năm đầu) để trau dồi kiến thức chuyên môn vững chắc mới là bước đi thông minh.
Chính vì thế, việc tìm hiểu kỹ chuyên ngành/công việc sau này mình muốn theo đuổi và xây dựng lộ trình phù hợp sẽ là bước đi khôn ngoan đầu tiên trước khi bắt đầu tìm kiếm cơ hội thực tập. Và thời điểm vàng là khi bạn đã có ít nhất 50% kiến thức nền tảng trong chuyên ngành mình theo đuổi để không bị “ngợp” và có đủ sự tò mò & can đảm để kiểm chứng thực tế trong thị trường lao động.
2. Thoát bẫy “thực tập phong trào”: 03 phép thử đo lường mức độ sẵn sàng
Đi thực tập quá sớm khi bản thân còn chưa được trang bị đầy đủ & đa dạng bộ kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng nền sẽ dễ dẫn đến tình trạng hụt hẫng khi thực tế không như là mơ. Đi quá muộn vào năm cuối lại có thể khiến bạn đối mặt với áp lực kép: vừa làm khóa luận, vừa lo đầu ra sự nghiệp.
Vì vậy, thay vì đặt ra câu hỏi “Năm mấy?”, hãy tự vấn bản thân bằng 03 câu hỏi cốt lõi sau:
- Mục tiêu của mình là gì? (Khám phá sở thích, thử thách bản thân hay là tìm kiếm cơ hội làm chính thức?)
- Mình đã có nền kiến thức chuyên môn và bộ kỹ năng mềm (Office, ngoại ngữ, giao tiếp,…) cần thiết chưa? Hay nói cách khác, Mình đã đủ sẵn sàng & tự tin về cả kiến thức lẫn kỹ năng thiết yếu hay chưa?
- Quỹ thời gian mình có thể dành ra liệu có đáp ứng được yêu cầu từ phía nhà tuyển dụng?
3. Chốt lại: Thước đo cao nhất nằm ở mức độ phù hợp
Thực tập sớm hay muộn không quan trọng bằng việc thực tập đúng lúc. Một sinh viên năm 2 đi thực tập vì thực sự muốn hiểu nghề sẽ có giá trị hơn một sinh viên năm 4 đi thực tập chỉ để lấy dấu mộc.
HRC Tips: Hãy coi kỳ thực tập đầu tiên như một cuộc “hẹn hò” với nghề nghiệp. Bạn không cần phải cưới ngay công việc đó, nhưng bạn cần đi để biết mình thuộc về đâu. Đừng đợi đến khi đủ giỏi mới đi, vì chính kỳ thực tập sẽ dạy bạn cách để trở nên giỏi hơn.
Vì sao nhiều sinh viên “vỡ mộng” khi đi thực tập?
Ngỡ là đã tìm được bến đỗ mơ ước, nhiều bạn sinh viên không tránh khỏi cảm giác hụt hẫng khi kỳ vọng ban đầu lại không đúng với thực tế.
Để gỡ bỏ nút thắt ấy trong lòng nhiều sinh viên, chị Bảo Quỳnh – Workforce Transformation Consulting Associate tại PwC 2021 sẽ mang đến câu chuyện dưới lăng kính thực chiến của một người từng đi qua 3 kỳ thực tập tại các môi trường lớn nhỏ khác nhau. Và HRC hứa hẹn đây sẽ không chỉ là những lời khuyên lý thuyết mà còn là những bài học “xương máu” để các bạn có cơ hội nhìn thấu “phần chìm của tảng băng” thực tập này. Cùng “mở hộp” những câu chuyện nghề đầy giá trị từ trải nghiệm của chị ngay dưới đây nhé!
1. Cú sốc từ những việc “không tên”
Ít ai biết rằng, trước khi trở thành Associate tại PwC, chị Quỳnh từng trải qua những tháng ngày chỉ được giao những công việc đơn giản nhất mà team có, thậm chí là những đầu việc “vặt” không hề liên quan tới chuyên môn.
- Lần thực tập đầu tiên tại Talentnet: Chị từng khá hoang mang khi phải làm những công việc hành chính, thậm chí là phụ trách những việc không liên quan đến Job Description (JD), khác xa hoàn toàn so với những dự án lớn như hồi chị làm ở CLB.
- Lần thực tập thứ 2 tại PwC: 03 tháng đầu của chị ở PwC chỉ làm một việc duy nhất là dịch tài liệu từ Tiếng Anh sang Tiếng Việt. Sau đó, chị mới bắt đầu được giao viết biên bản họp và hỗ trợ các anh chị chuyên viên.
Cùng chung góc nhìn, chị Đinh Mai Anh (CRM Associate tại Shopee – 2022) chia sẻ: “Khi tìm hiểu về Marketing, các em sẽ thấy những công việc rất thú vị như lên ý tưởng, lập kế hoạch, chạy chiến dịch quảng cáo… Nhưng thực tế khi thực tập, công việc các em được giao nhiều nhất là chạy Google Ads và viết content.”
2. Từ “những bước chân nhỏ” đến “hành trình vạn dặm”
Thay vì để bản thân bị “chìm sâu” trong sự hụt hẫng ấy, chị Quỳnh đã chọn cách đối diện thông qua hai lăng kính:
Lăng kính bên trong: Quản trị kỳ vọng
- Ưu tiên mục tiêu: Đừng kỳ vọng quá nhiều, hãy chỉ chọn ra 1-2 điều quan trọng nhất bạn muốn đạt được.
- Tư duy “việc nhỏ, tâm thế lớn”: “Nếu việc nhỏ làm không xong, sếp sao dám giao việc lớn hơn cho mình?”. Chỉn chu trong từng trang dịch thuật chính là cách chị xây dựng niềm tin để được chạm tay vào những dự án chuyên môn cao hơn.
Lăng kính bên ngoài: Soi chiếu thực tại
Để bớt bỡ ngỡ, chị gợi ý 4 cách nhìn nhận công việc của mình một cách chủ động và đúng đắn hơn:
- Đọc kỹ Job Description (JD)
- Hỏi kinh nghiệm anh chị từng làm công việc đó
- Tìm hiểu những nhận xét, đánh giá về công việc trên Google, Facebook,…
- Hỏi người phỏng vấn về những thông tin cụ thể hơn
Và sau khi thu thập đủ thông tin, chị sẽ đối chiếu với những mong muốn ban đầu để xem công việc này có phù hợp hay không.
3. Bài học rút ra
Câu chuyện soi chiếu bản thân và “biết mình biết ta” ở đây gợi nhớ tới “Yêu nữ xài hàng hiệu” – Một bộ phim xoay quanh Andrea – sinh viên vừa tốt nghiệp đại học Stanford danh giá. Trong những ngày đầu đi làm, dù có được vị trí mà bao người mơ ước nhưng cô bắt đầu công việc với một tâm thế “tạm bợ”. Với tâm thế đó, cô cũng chẳng buồn tìm tòi, học hỏi về kiến thức trong lĩnh vực mình đang làm, và dù có một chiếc “profile” đẹp ngút ngàn nhưng Andrea đã phải trải qua những ngày khốn khổ vì không đạt được kỳ vọng từ vị sếp khó tính.
CV là tấm vé thông hành, còn sự tận tâm với mọi việc – dù lớn hay bé – mới là thứ định nghĩa giá trị thật sự của một thực tập sinh.
Kinh nghiệm đi thực tập lần đầu cho sinh viên
Thay vì để kỳ thực tập đầu đời trở thành một cú “sốc nhiệt” vì vỡ mộng, làm thế nào để bạn có thể làm chủ cuộc chơi và bứt phá ngay từ những ngày đầu? Để hành trình này thực sự là bệ phóng vững chắc cho sự nghiệp về sau, hãy cùng HRC khám phá chiến lược “sống sót” được đúc kết qua 3 cột mốc quan trọng: Trước – Trong – Sau kỳ thực tập nhé!
1. Trước khi thực tập
Nhiều sinh viên ngày nay thường bước vào kỳ thực tập với mộng tưởng về những dự án nghìn đô hay những hào quang doanh nghiệp lớn, nhưng thực tế lại thường bắt đầu bằng một “gáo nước lạnh” đầy phũ phàng. Dưới đây sẽ là bộ yêu cầu bạn cần biết trước khi bước vào bất cứ kỳ thực tập nào:
a. Nghiên cứu kỹ “luật chơi”
Đừng chỉ nhìn vào những cái tên tập đoàn, thay vào đó, hãy đọc kỹ Job Description (JD), hỏi kinh nghiệm của các tiền bối hoặc “nằm vùng” các hội nhóm review công ty để hiểu rõ mình sẽ làm gì.
b. Lựa chọn môi trường phù hợp
Cán cân giữa “Lương” và “Trải nghiệm” vẫn luôn là một vấn đề đau đầu đối với mỗi thực tập sinh. Vậy ta nên có quan điểm như thế nào về vấn đề này?
Theo chia sẻ từ chị Đinh Mai Anh (CRM Associate tại Shopee): “Thực tập không lương giống như một khoản học phí, đổi lại mình sẽ được học nhiều và phát triển nhanh. Ngoài việc giúp mình đáp ứng nhu cầu chi tiêu và bớt đi gánh nặng trong cuộc sống, tiền lương còn là động lực cho mình trong quá trình làm việc. Nhưng tóm lại, điều quan trọng nhất chính là mong muốn và nhu cầu của mình. Hãy hiểu rõ những điều đó để lựa chọn công việc phù hợp.”
Ngoài ra, văn hóa công ty cũng là một yếu tố quan trọng đáng để cân nhắc khi tìm kiếm và chọn lựa môi trường thực tập.
c. Chuẩn bị “túi hành trang” 4 món
Tư duy (Cầu tiến) – Thái độ (Nghiêm túc) – Kiến thức & Kỹ năng (Nền tảng) – Thói quen (Phù hợp văn hóa công ty). Đừng đợi vào công ty mới học, hãy chuẩn bị một nền tảng chắc chắn để tận dụng tối đa thời gian thực tập
(Theo anh Ngô Văn Khiêm – Founder ITRAIN và Sales support Leader tại ONTIME WORLDWIDE LOGISTIC VIET NAM – HANOI BRANCH)
2. Trong thời gian thực tập
Đây là giai đoạn bạn chứng minh giá trị bản thân thông qua những hành động nhỏ nhất và cách bạn giao tiếp & tương tác với tập thể.
a. Vượt qua cái bẫy “việc vặt”
Từ câu chuyện của chị Bảo Quỳnh (PwC) được đề cập phía trên, hãy nhớ rằng không có việc nào là “vặt” nếu bạn đặt tâm thế lớn vào đó. Việc hoàn thành chỉn chu từng đầu việc một, thậm chí là những việc nhỏ nhất, chính là cách bạn xây dựng “vốn niềm tin” để sếp sẵn sàng giao phó những dự án chuyên môn cao hơn cho bạn.
b. Kỹ năng giao tiếp và tư duy
Để tạo ấn tượng tốt với đồng nghiệp và cấp trên, các bạn sinh viên cần chú ý đến cả thái độ làm việc, cách giao tiếp & cách thể hiện năng lực bản thân.
Về thái độ
Thay vì giữ một khoảng cách nhất định với sếp & đồng nghiệp, các bạn nên ứng xử thoải mái nhưng vẫn giữ được sự tôn trọng. Có 3 tố chất bạn nên rèn luyện cho mình là thẳng thắn, tôn trọng và chủ động. Sự chủ động được thể hiện ở:
- Chủ động trong việc trò chuyện, giao lưu và xin lời khuyên từ các anh chị về các vấn đề như định hướng phát triển, khó khăn trong công việc,…
- Chủ động tìm hiểu và có ý kiến riêng của mình trước khi tìm đến các anh chị.
(Theo chị Đinh Mai Anh – CRM Associate tại Shopee)
Về cách giao tiếp
Các em có thể áp dụng mô hình STAR (Situation – Task – Action – Result) – một mô hình khá hiệu quả khi em cần trình bày một vấn đề nào đó. Trong bất cứ trường hợp nào, em cũng nên trình bày hoàn cảnh rõ ràng để mọi người hiểu điều em muốn nói và có thể giúp đỡ em dễ dàng hơn.
(Theo chị Đinh Mai Anh – CRM Associate tại Shopee)
Về cách thể hiện năng lực
Bên cạnh thái độ, kỹ năng thuyết trình và giao tiếp cũng đóng vai trò quan trọng:
- Trình bày ý kiến rõ ràng, đúng thời điểm
- Dám đưa ra quan điểm cá nhân
- Giữ thái độ tích cực khi đóng góp ý kiến
- Tôn trọng và tiếp thu phản hồi từ người khác
Nói cách khác, nếu thái độ giúp bạn được tin tưởng, thì cách thể hiện sẽ giúp bạn được ghi nhận.
(Theo chị Minh Minh – Talent Acquisition – bộ phận HR tại tập đoàn Avery Dennison)
c. Cân bằng và quản trị áp lực:
- Xác định những yếu tố làm mình tốn thời gian: Từ đó, luyện cách tư duy nhanh hơn và sử dụng các công cụ nhuần nhuyễn hơn để tiết kiệm thì giờ.
- Tạo cho bản thân một thời gian biểu để tránh bị sao nhãng: Khoảng thời gian này sẽ giúp các bạn tập trung tối đa để xử lý các công việc một cách nhanh chóng.
- Xin ý kiến của sếp: Thay vì dành quá nhiều thời gian mắc kẹt với một vấn đề, hãy nhấc máy điện thoại lên và hỏi trực tiếp sếp của mình. Từ những chỉ bảo tận tình đó, bạn sẽ có thể xử lý công việc nhanh hơn.
- Hiểu được chính bản thân mình: Hãy đặt ra những giới hạn cho bản thân để tìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời. Bên cạnh đó, cần xác định rõ ràng đâu là những yếu tố khiến cho mình bị bế tắc và mất rất nhiều thời gian để nghĩ, từ đó cải thiện cách sắp xếp công việc và lối sống của mình.
(Theo chị Hồng – Learning & Development tại BAEMIN)
3. Sau khi thực tập:
Kỳ thực tập kết thúc không có nghĩa là mối quan hệ kết thúc. Đây là lúc bạn thu hoạch “trái ngọt” và chuẩn bị cho những bước tiến tiếp theo.
- Reflection (Tự soi chiếu): Hãy nhìn lại hành trình này để xem mình đã thu được kinh nghiệm và bài học gì, từ đó đánh giá lại bản thân trước và sau kỳ thực tập để xem mình đã phát huy được điều gì và còn thiếu sót ở mặt nào.
- Định nghĩa sự nghiệp: Thực tập không chỉ là học làm việc, mà là học cách đối diện với chính mình. Sau kỳ thực tập, bạn sẽ có cơ hội đối chiếu lại bản thân với sự nghiệp mình định theo đuổi để đánh giá mức độ phù hợp, từ đó có những quyết định tương ứng về sau.
Checklist cho sinh viên đi thực tập lần đầu
Để tổng kết lại, HRC xin gửi bạn checklist “vàng” giúp bạn làm chủ kỳ thực tập đầu tiên một cách thành công nhất:
- Chuẩn bị bộ hồ sơ ứng tuyển (CV & Portfolio) một cách chỉn chu nhất
- Research thật kỹ công ty định apply – “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”
- Xác định rõ mục tiêu – Bạn cần gì sau 3 tháng? (Về chuyên môn, mối quan hệ, bộ kỹ năng,…)
Sau cùng, thực tập không chỉ là hành trình chạm tay vào công việc mơ ước, mà là cơ hội để bạn đối diện và thấu hiểu chính mình. Hãy bước đi bằng một cái đầu thực tế và một trái tim đầy nhiệt huyết, bởi sự chuẩn bị kỹ lưỡng hôm nay chính là nền tảng cho bản lĩnh của bạn mai sau. Và biết đâu, 3 tháng thực tập lại hoàn toàn có thể định nghĩa 30 năm sự nghiệp tiếp theo của bạn.
HRC chúc bạn có một kỳ thực tập rực rỡ và đáng nhớ!
